Phong thuỷ trong đô thị Đông Á hôm nay: nó tồn tại thế nào
Nhiều người hình dung phong thuỷ là chuyện của nhà cổ và làng quê. Nhưng ở mấy đô thị đông đúc nhất vùng — Hồng Kông, Đài Loan, Singapore — nó tồn tại giữa nhà cao tầng và thị trường bất động sản hiện đại, theo những cách khá đặc thù. Bài này mô tả hiện tượng đó, không bàn đúng sai.
Nó xuất hiện ở đâu trong đô thị
Trong giao dịch nhà đất. Ở một số thị trường, người mua hỏi về hướng, về tầng, về vị trí căn trong toà nhà như hỏi về diện tích. Người môi giới quen với câu hỏi đó và có sẵn câu trả lời.
Trong thiết kế và xây dựng. Một số chủ đầu tư mời người tư vấn tham gia từ giai đoạn thiết kế — vị trí sảnh, hướng cửa chính, bố trí thang máy. Việc này được nhìn như một hạng mục trong dự án chứ không phải chuyện riêng tư.
Trong nội thất văn phòng. Chỗ ngồi của người đứng đầu, hướng bàn tiếp khách, vị trí quầy lễ tân.
Trong cách đánh số. Nhiều toà nhà bỏ những con số bị kiêng ở địa phương — thang máy nhảy qua một số tầng. Tầng vẫn tồn tại về mặt vật lý; chỉ con số trên nút bấm là khác.
Vì sao nó sống được trong môi trường hiện đại
Có mấy lý do khác nhau, và chúng không loại trừ nhau:
Niềm tin thật. Nhiều người thật sự tin, và đó là lý do đầu tiên.
Lý do thương mại. Khi một phần đáng kể người mua quan tâm tới điều đó, thì bên bán đáp ứng — dù bản thân họ có tin hay không. Đây là logic thị trường, không phải logic niềm tin.
Thói quen nghề. Ở nơi việc này thành thông lệ, làm khác đi phải giải thích, còn làm theo thì không ai hỏi. Sức ì của thông lệ rất mạnh trong ngành xây dựng.
Giá trị tinh thần. Với chủ nhà và chủ doanh nghiệp, việc đã làm mọi thứ có thể làm mang lại sự yên tâm — và sự yên tâm đó là thật, dù cơ chế của nó là tâm lý.
Nó thay đổi thế nào khi vào đô thị
Đây là phần đáng chú ý nhất: khái niệm cũ được đọc lại cho hợp bối cảnh mới, và mỗi nơi đọc một kiểu.
"Sơn" và "thuỷ" vốn nói về núi và sông. Trong thành phố, nhiều người diễn giải toà nhà cao là "sơn" và đường lớn là "thuỷ". Đây là một phép loại suy, và không phải ai trong nghề cũng chấp nhận — có dòng cho rằng làm vậy là kéo dãn khái niệm quá xa.
"Hướng nhà" với căn hộ chung cư trở nên khó xác định: hướng cửa căn hộ, hướng ban công, hay hướng cửa chính của cả toà nhà? Các trường phái trả lời khác nhau, và đây là nguồn của rất nhiều tranh luận không kết thúc.
Yếu tố mới — thang máy, hầm để xe, cửa kính lớn, điều hoà trung tâm — không có trong sách cũ, nên mỗi người luận một cách.
Nói cách khác, phần "ứng dụng vào đô thị" mới hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó, và nó chưa ổn định thành một hệ thống mà mọi người đồng ý.
Nghề tư vấn: nó hoạt động thế nào
Ở những nơi việc này phổ biến, đây là một dịch vụ có thị trường, và nó vận hành khá giống các dịch vụ tư vấn khác.
Không có bằng cấp thống nhất. Không có một cơ quan chung cấp phép hay công nhận, nên "chuyên gia" là chữ tự xưng. Có người học lâu năm trong một dòng, có người học vài khoá ngắn — và người ngoài rất khó phân biệt.
Danh tiếng truyền miệng là cơ chế chính. Khách tìm tới qua giới thiệu, và người làm lâu năm sống bằng chỗ đó.
Mức phí rất chênh, từ vài trăm nghìn tới rất cao cho một dự án lớn, và chênh lệch này không nói lên độ chính xác — nó nói lên thị trường và danh tiếng.
Một số người kiêm bán vật phẩm, và đây là chỗ đáng cân nhắc nhất. Không phải ai kiêm bán cũng có ý xấu, nhưng khi lời khuyên và doanh thu đi chung một túi thì người nghe nên tự cân lại.
Câu hỏi nên đặt trước, dù ở đâu: theo trường phái nào, chi phí trọn gói bao nhiêu và gồm những gì, có phát sinh sau đó không, và nếu tôi không mua vật phẩm thì lời khuyên có đổi không.
Nhìn sang nơi khác: không phải chỗ nào cũng giống nhau
Trong cùng một vùng, mức độ phổ biến rất khác nhau, và điều này hay bị bỏ qua khi người ta nói "người châu Á đều tin".
Ở đô thị lớn nó thường xuất hiện như một dịch vụ có tổ chức và gắn với bất động sản cao cấp.
Ở vùng nông thôn nó thường gắn với người lớn tuổi trong họ và với nghi lễ gia đình hơn là với một dịch vụ trả phí.
Trong cộng đồng người gốc Hoa ở nhiều nước nó đi theo và giữ những nét của nơi xuất phát, có khi bảo lưu chặt hơn cả nơi gốc.
Giữa các thế hệ khác nhau rõ nhất: người trẻ ở thành phố thường xem đây là chuyện của gia đình hơn là niềm tin riêng, nhưng vẫn làm theo vì người lớn.
Nói cách khác, đây là một hiện tượng xã hội đa dạng, không phải một khối đồng nhất — và mô tả nó bằng một câu cho cả vùng thì chắc chắn sai ở đâu đó.
Điều nên cẩn thận khi đọc các câu chuyện nổi tiếng
Có nhiều giai thoại về toà nhà này toà nhà kia, về tranh chấp giữa hai cao ốc, về chi tiết kiến trúc được cho là để hoá giải. Chúng được kể đi kể lại và thường không kèm nguồn.
Mấy điều nên giữ trong đầu:
Nhiều chi tiết kiến trúc có lý do kỹ thuật rõ ràng — thoát gió, giảm tải, lấy sáng, kết cấu — và giải thích kỹ thuật thường không được kể lại vì nó không hay bằng.
Câu chuyện hay lan nhanh hơn câu chuyện đúng. Một chi tiết được gán ý nghĩa rồi truyền đi, và mỗi lần kể lại nó chắc chắn hơn một chút.
Kết quả kinh doanh của một toà nhà phụ thuộc vị trí, thời điểm thị trường, giá thuê, chất lượng quản lý — quá nhiều yếu tố để quy về một nguyên nhân. Quy về một nguyên nhân sau khi sự việc đã xảy ra là cách lập luận luôn luôn tìm được đáp án.
Đọc mấy chuyện đó như giai thoại đô thị thú vị thì hợp lý; lấy chúng làm bằng chứng thì không.
Nhìn từ góc người mua nhà hôm nay
Nếu bạn quan tâm tới khía cạnh này khi mua, có một cách đặt vấn đề thực dụng:
Tách phần đo được ra trước. Hướng nắng, hướng gió, tầm nhìn, tiếng ồn, thoát nước, ánh sáng tự nhiên — những thứ này ảnh hưởng tới đời sống hằng ngày và kiểm được bằng cách tới đó vào các giờ khác nhau. Nhiều điều được nói dưới ngôn ngữ phong thuỷ thực ra nằm ở nhóm này.
Rồi mới tới phần thuộc niềm tin. Nếu bạn theo thì theo, và chọn một hệ rồi theo cho nhất quán thay vì hỏi ba nơi.
Và biết rằng nó ảnh hưởng tới giá. Ở những thị trường nơi điều này phổ biến, căn được cho là hợp thường đắt hơn, và căn bị chê thường rẻ hơn. Đó là một thực tế của thị trường, và nó đúng dù bạn có tin hay không — nên nếu định bán lại sau này, đây là yếu tố nên tính.
Một ranh giới không đổi
Ở đâu và tin tới mức nào cũng vậy: không để chuyện này làm chậm việc khám chữa bệnh, chậm xử lý sự cố an toàn, hay chậm một việc có thời hạn pháp lý. Và với giao dịch nhà đất, phần giấy tờ và pháp lý phải hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc công chứng viên — không có bảng nào thay được việc đó.
Tóm lại
Ở mấy đô thị đông đúc trong vùng, phong thuỷ xuất hiện trong giao dịch nhà đất, trong thiết kế dự án, trong nội thất văn phòng và trong cách đánh số tầng. Nó sống được vì bốn lý do đan nhau: niềm tin thật, logic thị trường, thói quen nghề và giá trị tinh thần.
Khi vào đô thị thì khái niệm cũ được đọc lại — toà nhà thành "sơn", đường thành "thuỷ" — và cách đọc đó mới hơn vẻ ngoài của nó, chưa ổn định thành một hệ ai cũng đồng ý. Còn các giai thoại về cao ốc thì nên đọc như giai thoại, đừng lấy làm bằng chứng.