Thăm đền chùa trong vùng Đông Á: cư xử khi không biết nếp

Đi du lịch trong vùng Đông Á thì kiểu gì cũng ghé một ngôi đền hay ngôi chùa. Người Việt thường thấy quen mắt — cũng hương, cũng lễ, cũng khấn — rồi làm theo thói quen ở nhà. Nhưng mỗi nơi có nếp riêng, và vài chỗ khác nhau đủ để người bản địa để ý.

Bài này không liệt kê nghi thức của từng nơi. Nó nói cách cư xử cho phải phép khi bạn không biết nếp ở đó.

Nguyên tắc chung nhất

• Đọc bảng hướng dẫn ở cổng — phần lớn nơi đón khách đều có, thường kèm tiếng Anh.
• Nhìn người bản địa làm rồi làm theo, chậm hơn họ một nhịp.
• Không biết thì đứng quan sát, không ai trách người đứng yên.
• Hỏi người trông coi nếu có thể — hỏi trước dễ hơn xin lỗi sau.
• Đây là nơi thờ tự của người ta, không phải điểm chụp ảnh.

Ăn mặc

1. Kín vai và kín đầu gối là mức an toàn ở gần như mọi nơi.
2. Mang theo khăn hoặc áo khoác mỏng để khoác vào khi cần.
3. Có nơi cho mượn khăn choàng ở cổng, có nơi không.
4. Mũ nón thường phải bỏ khi vào trong.
5. Giày dễ tháo tiết kiệm cho bạn rất nhiều thời gian.

Giày dép

• Nhiều nơi phải tháo giày trước khi bước lên sàn gỗ hoặc chiếu.
• Nhìn xem có kệ giày hay không — đó là dấu hiệu rõ nhất.
• Có vạch hoặc bậc phân ranh thì đó là ranh giới cởi giày.
• Tất sạch là chuyện lịch sự, nhất là ở nơi trải chiếu.
• Không đặt chân lên bậc thềm cao ở một số kiến trúc — nhìn người trước mà tránh.

Chụp ảnh

1. Nhiều nơi cấm chụp trong chính điện dù sân ngoài thì được.
2. Tìm biển cấm trước khi giơ máy lên.
3. Không chụp người đang lễ — kể cả khi hình rất đẹp.
4. Tắt đèn flash và tắt tiếng máy.
5. Quay video trực tiếp ở nơi thờ tự là chuyện nên tránh hẳn.

Hương, nến và lễ vật

• Số nén hương mỗi nơi một nếp — lấy đúng số nơi đó phát hoặc bán.
• Không mang hương của mình vào nếu nơi đó có quy định riêng.
• Cắm đúng chỗ đã định, đừng cắm rải rác cho khác người.
• Thức ăn làm lễ có nơi nhận, có nơi không — hỏi trước.
• Nhiều nơi nay hạn chế khói vì lý do bảo tồn công trình gỗ.

Tiền công đức và đồ lưu niệm

1. Bỏ tiền vào hòm công đức chứ đừng đặt lung tung trên ban.
2. Không nhét tiền vào tay tượng — nhiều nơi coi đó là thất lễ.
3. Bùa và đồ lưu niệm bán tại chỗ là chuyện bình thường ở nhiều nơi.
4. Hỏi rõ món đó là gì trước khi mua mang về.
5. Người chèo kéo ngoài cổng thường không liên quan tới nơi thờ tự bên trong.

Cư xử trong sân và trong điện

• Nói nhỏ, đi chậm — quy tắc dùng được ở mọi nơi.
• Không chen ngang người đang lễ, đi vòng phía sau họ.
• Không ngồi lên bậc thềm hay lan can để nghỉ chân.
• Trẻ nhỏ đi cùng thì nắm tay và nói trước với chúng.
• Không ăn uống trong khu vực thờ tự.

Mang đồ về nước

1. Hỏi món đó dùng thế nào ngay lúc mua, đừng đoán khi về tới nhà.
2. Một số vật liệu bị hạn chế qua biên giới: gỗ, sản phẩm từ động vật, hạt giống.
3. Tra quy định hải quan nước mình trước khi mua món lớn.
4. Giữ hoá đơn để khai nếu cần.
5. Không nhận mang hộ đồ của người lạ.

Đi vào mùa lễ

• Dịp lễ lớn thì rất đông — đi sớm hoặc đi ngày thường nếu muốn yên.
• Có nơi giới hạn số khách hoặc phát vé theo khung giờ trong mùa cao điểm.
• Đứng xếp hàng theo đúng lối, đừng lách lên trước.
• Người bản địa tới lễ thật nên nhường họ chỗ trước ban.
• Đi đông người thì hẹn điểm gặp lại trước khi tách ra.

Nơi đang là di tích

1. Nhiều công trình vừa là nơi thờ tự vừa là di tích đang được bảo tồn.
2. Không sờ vào hiện vật, cột, tượng dù không có dây chắn.
3. Không khắc, không dán, không để lại dấu gì.
4. Có nơi thu phí tham quan riêng tách khỏi phần lễ.
5. Đi theo lối đã chỉ, nhiều khu vực chỉ mở cho người trong nơi đó.

Khi bạn không cùng tín ngưỡng

• Vào thăm không có nghĩa là phải lễ — đứng ngoài hoặc đi vòng đều được.
• Chắp tay chào một cái là đủ lịch sự nếu bạn muốn tỏ ý tôn trọng.
• Không phải giải thích mình tin gì với ai ở đó.
• Cũng đừng bình phẩm về điều người khác đang làm, kể cả nói nhỏ với bạn đi cùng.
• Tôn trọng không đòi hỏi bạn tin theo.

Đi cùng người bản địa

1. Hỏi họ trước xem nên làm gì — họ sẽ vui khi được hỏi.
2. Nói trước rằng bạn không rành để họ chỉ cho.
3. Đừng bắt chước nửa chừng rồi bỏ giữa chừng.
4. Nếu họ mời tham gia một nghi thức mà bạn ngại thì nói thẳng, nhẹ nhàng.
5. Cảm ơn sau khi ra khỏi cổng — người dẫn bạn đi đã bỏ công.

Xin quẻ, rút thẻ, viết lời nguyện

• Nhiều nơi có hình thức rút thẻ hoặc viết lời nguyện lên bảng gỗ cho khách.
• Hỏi cách làm và giá trước khi bắt đầu.
• Lời giải thường bằng tiếng bản địa — đừng nhờ người lạ ngoài cổng dịch giúp rồi trả tiền.
• Thẻ xấu thì buộc lại đúng chỗ nơi đó chỉ, không mang về cũng được.
• Đừng để một tờ giấy làm hỏng chuyến đi của mình.

Giữ đồ và an toàn

1. Nơi đông người là nơi dễ mất đồ, kể cả chốn trang nghiêm.
2. Túi đeo trước bụng khi chen trong dòng người.
3. Bậc đá trơn khi mưa — đi chậm, nhất là người lớn tuổi.
4. Nến và hương nhiều thì cẩn thận với áo dài tay và tóc.
5. Ghi lại tên nơi bằng tiếng bản địa để còn hỏi đường lúc về.

Ba việc đứng trước mọi nghi thức

• Quy định của chính nơi đó — đọc bảng, hỏi người trông coi.
• An toàn của mình và của trẻ đi cùng.
• Quy định hải quan khi mang đồ về thì theo nguồn chính thức.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.

Điểm chung của mọi nơi trong vùng này không nằm ở nghi thức mà nằm ở thái độ: đây là chỗ của người khác, và bạn là khách. Giữ được điều đó thì dù làm sai một bước nhỏ, người bản địa cũng thấy bạn có lòng — còn làm đúng hết mà cư xử như đi tham quan thì họ cũng nhận ra.