Người Nhật thuê nhà kiểu gì: mấy khoản đầu vào và cách nó đổi lối sống

Trong loạt bài về nhà ở bốn nước, chuyện thuê nhà thường bị bỏ qua vì nghe như việc hành chính. Nhưng chính cách một xã hội cho thuê nhà mới quyết định người ta ở thế nào — ở bao lâu, dám sửa tới đâu, và có coi chỗ thuê là nhà mình không.

Bài này nói về nếp thuê nhà ở Nhật, và mấy chỗ khác lạ với người Việt.

Vì sao chuyện này đáng để ý

Ba lý do, và cả ba đều liên quan tới cách sống trong một không gian.

Chi phí ban đầu quyết định người ta ở bao lâu. Nơi nào vào ở tốn nhiều thì người ta ở lâu hơn, và ở lâu thì đầu tư vào chỗ ở nhiều hơn.

Ràng buộc quyết định người ta dám làm gì. Được khoan tường hay không, được đổi rèm hay không, trả nhà phải hoàn nguyên tới mức nào — mấy điều này định hình cả cách bài trí.

Nó cho thấy quan hệ chủ nhà và người thuê ở mỗi nơi. Có nơi thiên về bảo vệ người thuê, có nơi thiên về chủ nhà, và điều đó ảnh hưởng tới mọi việc khác.

Mấy khoản đầu vào của người thuê nhà ở Nhật

Đây là phần khiến người nước ngoài ngạc nhiên nhất khi mới sang.

Ngoài tiền thuê hằng tháng, người thuê ở Nhật thường phải trả một số khoản ngay lúc ký, và tổng lại có thể bằng nhiều tháng tiền thuê. Các khoản hay gặp gồm:

Tiền đặt cọc — giữ để bù cho hư hỏng và tiền thuê chưa trả, phần còn lại trả lại khi dọn đi. Đây là khoản người Việt quen thuộc nhất vì ta cũng có.

Tiền lễ trả cho chủ nhà — khoản này thì lạ với người Việt: nó không được hoàn lại, và về bản chất là một khoản biếu chủ nhà theo tập quán. Mức thì tuỳ nơi, và ngày càng có nhiều nơi bỏ hẳn khoản này để dễ cho thuê hơn.

Phí môi giới cho công ty giới thiệu nhà.

Phí bảo lãnh — nhiều nơi yêu cầu có người bảo lãnh hoặc phải mua dịch vụ bảo lãnh, nhất là với người nước ngoài và người làm tự do.

Bảo hiểm bắt buộc theo hợp đồng cho các rủi ro như cháy, hỏng nước.

Và ở nhiều nơi còn có phí gia hạn khi ký tiếp sau mỗi kỳ hợp đồng.

Lưu ý chung: các khoản này khác nhau theo vùng, theo chủ nhà và theo thời kỳ, và đang thay đổi — nhiều chủ nhà bỏ bớt để cạnh tranh. Nên đừng lấy một con số nghe được ở đâu đó làm chuẩn.

Hệ quả: người ta ở lâu và giữ nhà kỹ

Khi vào ở tốn một khoản lớn, chuyển nhà trở thành quyết định đáng cân nhắc chứ không phải chuyện nhẹ nhàng.

Điều này kéo theo vài thứ thấy được trong cách sống: người thuê có xu hướng ở lâu hơn, chăm chỗ ở kỹ hơn, và rất chú ý tới chuyện giữ nguyên hiện trạng vì phần hoàn nguyên khi trả nhà có thể ảnh hưởng tới tiền cọc được nhận lại.

Đó cũng là một lý do khiến nhiều cách bài trí trong nhà thuê ở Nhật thiên về đồ rời và giải pháp không cần khoan đục — thanh treo chống giữa hai tường, kệ tự đứng, miếng dán tháo được. Cả một ngành đồ gia dụng phát triển quanh nhu cầu đó.

Người Việt thuê nhà ở ta thường tự do hơn ở khoản khoan tường, nhưng lại ít có thói quen ghi biên bản hiện trạng — nên khi trả nhà hay tranh cãi về tiền cọc. Đây là chỗ đáng học: ảnh và biên bản lúc nhận nhà là thứ bảo vệ cả hai bên.

Mấy nếp khác nữa hay được nhắc

Kể để nhận mặt, không phải để so hơn kém.

Nhà thường được cho thuê ở trạng thái rất trống. Nhiều căn không có sẵn đèn trần, có nơi không có sẵn bếp từ hay điều hoà — người thuê tự sắm và mang đi khi chuyển. Với người Việt quen thuê nhà có sẵn đồ thì đây là khác biệt lớn.

Quy định về rác rất chặt và rất chi tiết, phân loại theo ngày và theo loại. Đây là phần khiến người mới sang lúng túng nhiều nhất, và cũng là chỗ dễ làm mất lòng hàng xóm.

Tiếng ồn được coi trọng. Nhà xây nhẹ, tường mỏng hơn nhà bê tông ở ta, nên nếp giữ yên trong nhà chung là chuyện được nhắc thường xuyên.

Genkan — phần sàn thấp ngay cửa để cởi giày — vẫn là chuẩn mực trong hầu hết nhà ở, kể cả căn hộ nhỏ. Nó không phải chuyện phong thuỷ mà là ranh giới sạch bẩn được giữ rất nghiêm.

So với Việt Nam: khác ở đâu, giống ở đâu

Phần đáng rút ra.

Giống: cả hai nơi đều có đặt cọc, đều có chuyện tranh chấp lúc trả nhà, và đều có xu hướng người trẻ thuê lâu hơn trước.

Khác rõ nhất: chi phí vào ở ban đầu. Ở ta phần này nhẹ hơn nhiều, nên chuyển trọ là chuyện thường và người thuê ít gắn bó với chỗ ở.

Khác thứ hai: mức độ giấy tờ. Hợp đồng thuê ở Nhật thường dài và chi tiết tới từng khoản hoàn nguyên; ở ta nhiều trường hợp vẫn thoả thuận miệng hoặc hợp đồng rất ngắn.

Điều đáng học không phải là chép mô hình của họ, mà là ghi rõ ra giấy những gì hai bên đã thoả thuận — nhất là phần hiện trạng và phần trả nhà. Cái đó không tốn tiền và bảo vệ cả người thuê lẫn chủ nhà.

Nếu bạn sắp sang Nhật ở

Mấy điều nên hỏi trước cho khỏi bất ngờ.

Hỏi tổng chi phí phải trả lúc ký, liệt kê từng khoản, và khoản nào được hoàn lại khoản nào không. Đây là câu quan trọng nhất.

Hỏi căn nhà có sẵn những gì — đèn, bếp, điều hoà, rèm. Đừng mặc định là có.

Hỏi về người bảo lãnh hoặc dịch vụ bảo lãnh, vì đây là chỗ người nước ngoài hay vướng.

Hỏi khi trả nhà thì phải hoàn nguyên tới đâu, và ghi lại hiện trạng bằng ảnh ngay ngày nhận.

Và tìm hiểu quy định phân loại rác của chính khu mình ở — mỗi nơi một kiểu, và đây là thứ ảnh hưởng tới quan hệ hàng xóm nhiều hơn người ta tưởng.

Ba điều gọn lại

Một, chi phí vào ở ban đầu ở Nhật gồm nhiều khoản, trong đó có khoản không được hoàn lại — và chính điều này làm người ta ở lâu hơn, giữ nhà kỹ hơn.

Hai, các khoản ấy khác nhau theo vùng, theo chủ nhà và đang thay đổi, nên đừng lấy một con số nghe được làm chuẩn.

Ba, thứ đáng học không phải mô hình của họ mà là thói quen ghi rõ hiện trạng và điều khoản trả nhà ra giấy — việc đó không tốn tiền và bảo vệ cả hai bên.