Nhà Nhật hôm nay: căn hộ nhỏ, genkan, và mấy nếp còn giữ

Hình dung quen thuộc về nhà Nhật là phòng chiếu tatami, cửa giấy trượt, khoảng vườn nhỏ. Đó là nhà truyền thống, và ngày nay phần lớn người Nhật không sống trong những căn như vậy.

Bài này nói về nhà Nhật hôm nay: căn hộ nhỏ ở thành phố, còn giữ nếp gì từ kiểu cũ, bỏ nếp gì, và vì sao lại bỏ.

Genkan — nếp còn nguyên vẹn nhất

Ngay sau cửa vào là một khoảng thấp hơn mặt sàn, nơi bỏ giày. Đây là thứ gần như căn nhà Nhật nào cũng có, từ nhà cổ tới căn hộ mới xây, và nó không có dấu hiệu mất đi.

Cái hay của nó không chỉ là bỏ giày. Nó tạo ra một ranh giới rõ ràng giữa ngoài và trong — bước xuống rồi bước lên là bạn đã đổi không gian. Người Việt cũng bỏ giày dép ở cửa, nhưng thường không có bậc phân định rõ như vậy.

Căn hộ nhỏ và cách gọi tên

Tin rao nhà ở Nhật ghi kiểu như 1K, 1DK, 1LDK. Con số là số phòng ngủ; các chữ cái là bếp, chỗ ăn, phòng khách. Cách gọi này cho biết ngay căn nhà có mấy không gian riêng biệt.

• Diện tích thường nhỏ hơn nhiều so với căn hộ cùng số phòng ở Việt Nam.
• Chỗ chứa đồ được tính kỹ — tủ âm tường là chuẩn chứ không phải tiện nghi thêm.
• Mỗi mét vuông đều có việc, ít có khoảng dư chỉ để trống.

Phòng tatami: còn, nhưng ít đi

Nhiều căn hộ mới vẫn chừa một phòng kiểu Nhật, nhưng thường chỉ một phòng và nhỏ. Lý do rất thực tế: chiếu tatami cần chăm sóc, kỵ ẩm, và không hợp với bàn ghế nặng. Nhà có trẻ nhỏ hay nuôi thú cũng ngại.

Phòng đó nay hay được dùng làm phòng khách ngủ lại, chỗ gấp quần áo, hoặc chỗ chơi của trẻ — tức là vẫn hữu ích, nhưng không còn là trung tâm của căn nhà.

Futon và chuyện cất đi ban ngày

Nếp gấp đệm cất vào tủ để ban ngày dùng phòng cho việc khác vốn sinh ra từ nhà nhỏ. Nó vẫn tồn tại, nhưng giường kiểu Tây đã phổ biến — vì tiện, và vì không phải gấp mỗi sáng.

Ai còn dùng futon thì phải phơi hoặc hong thường xuyên. Đây không phải nghi thức gì, mà là chuyện chống ẩm và chống mốc.

Ẩm mốc: vấn đề lớn của nhà Nhật

Mùa hè ở phần lớn nước Nhật nóng ẩm, và nhà kín thì đọng hơi. Vì vậy trong nhà Nhật rất hay gặp mấy thứ này, và chúng đáng học:

1. Hộp hút ẩm đặt trong tủ, thay định kỳ.
2. Quạt thông gió chạy liên tục ở nhà tắm.
3. Phơi đồ trong nhà có chỗ riêng, kèm quạt hoặc máy hút ẩm.
4. Cửa sổ mở đối lưu vào giờ ngoài trời khô hơn trong nhà.

Hốc trang trí và kệ thờ trong nhà

Nhà truyền thống có hốc trang trí trong phòng chiếu, dùng để treo tranh chữ và đặt một bình hoa — nơi mắt người ngồi trong phòng hướng về. Nhà mới thường không còn hốc đó, và cũng ít nhà có kệ thờ.

Ở những nhà còn giữ, kệ thờ đặt cao, chỗ sáng sủa, tránh đặt đối diện nhà vệ sinh hay ngay dưới lối đi tầng trên. Cách bày cụ thể thì mỗi nhà mỗi tông phái một khác, nên đây là chỗ nên hỏi người trong nhà đó chứ đừng suy từ sách.

Động đất định hình rất nhiều thứ

Đây là khác biệt lớn nhất giữa nhà Nhật và nhà Việt, và nó ảnh hưởng tới cách bày đồ nhiều hơn mọi quan niệm:

• Tủ cao phải bắt vào tường — gần như là mặc định.
• Đồ nặng để thấp, đồ dễ vỡ không để trên cao.
• Không chắn lối thoát bằng tủ kệ.
• Chốt chống bung cho cánh tủ bếp.

Mấy việc này đáng làm ở bất cứ đâu, không riêng nơi hay động đất.

Hướng nhà và ánh sáng

Người Nhật rất coi trọng căn hướng nam, và tin rao thường ghi rõ hướng ban công. Lý do chính là nắng: mùa đông lạnh, căn hướng nam ấm và sáng hơn. Đây là chuyện khí hậu trước khi là chuyện quan niệm.

Ở Việt Nam, nhất là miền Nam và miền Trung, bài toán ngược lại — nắng nhiều quá thì phải che. Bê nguyên sở thích hướng của một xứ lạnh về xứ nóng là chỗ dễ nhầm.

Gọn gàng: nếp hay bị hiểu thành phong cách

Nhà Nhật nổi tiếng gọn, và điều đó thường được kể như một triết lý. Phần lớn thì đơn giản hơn: nhà nhỏ nên đồ nhiều là không sống được. Gọn ở đây là hệ quả của diện tích, chứ không phải ai cũng theo đuổi tối giản.

Cái gì học được cho nhà Việt

1. Ranh giới trong ngoài rõ ràng ở lối vào — chỉ cần một chỗ để giày tử tế.
2. Tính chỗ chứa đồ ngay từ khi thiết kế, đừng để mua tủ chắp vá sau.
3. Chống ẩm là việc làm đều đặn, không phải việc làm khi đã mốc.
4. Cố định tủ cao và để đồ nặng xuống thấp, kể cả khi nhà bạn không ở vùng động đất.

Thuê nhà ở Nhật: mấy chỗ người nước ngoài hay bất ngờ

Người sang Nhật học hay làm việc thường ngạc nhiên vì phần chi phí và luật lệ quanh chuyện thuê nhà, chứ không phải vì căn nhà.

• Khoản phải trả lúc vào ở thường gồm nhiều mục, không chỉ tiền cọc và tiền tháng đầu.
• Quy định đổ rác rất chi tiết: phân loại theo loại và theo ngày trong tuần.
• Tiếng ồn ban đêm là chuyện hàng xóm phản ánh thật, tường căn hộ thường mỏng.
• Trả nhà thì kiểm rất kỹ, nên chụp ảnh tình trạng ngay hôm nhận.

Chi tiết cụ thể thay đổi theo từng nơi và từng thời điểm — hỏi chính công ty quản lý căn đó chứ đừng dựa vào bài viết trên mạng.

Đồ nội thất kiểu Nhật ở Việt Nam

Đồ thấp, gỗ sáng màu, ít chi tiết — kiểu này hợp nhà nhỏ, nhưng có hai chỗ nên cân trước khi mua.

1. Ngồi thấp lâu không hợp với người đau gối hay người lớn tuổi trong nhà.
2. Gỗ sáng dễ lộ vết ẩm ở nơi nồm; hỏi kỹ chất liệu và lớp phủ.

Ba điều gọn lại

1. Genkan là nếp sống dai nhất, còn tatami và futon thì đang lùi dần.
2. Khí hậu và động đất định hình nhà Nhật nhiều hơn bất cứ quan niệm nào.
3. Chép sở thích hướng của xứ lạnh về xứ nóng là nhầm — hiểu lý do trước khi mượn.